ЛЕПЕЛЬ, горад

Помнік ахвярам фашызму на брацкай магіле вязняў Лепельскага гета каля вёскі Чарнаручча.

ЛЕПЕЛЬ

Дата стварэння: 14.04.2023 11:11:22

Дата змены: 01.03.2024 09:15:40


location Google location Yandex

Лепель (помнік ахвярам фашызму)


Ле́пель

Горад, цэнтр Лепельскага раёна Віцебскай вобласці, на беразе возера Лепельскае. За 110 км на паўднёвы захад ад Віцебска. Чыгуначная станцыя (на лініі Орша — Лепель). Звязаны аўтадарогамі з Віцебскам, Оршай, Улай, Докшыцамі (на шашы Мінск — Полацк).

У 1939 г. у Лепелі было 13,8 тыс. жыхароў.


У гады Вялікай Айчыннай вайны

Паводле загада камандуючага Заходнім фронтам ад 28 чэрвеня 1941 г. у раёне Лепеля быў створаны абарончы рубеж з мэтай зрыву наступлення нямецкай 3‑й танкавай групы на лепельскім напрамку і ліквідацыі пагрозы фарсіравання ёю з ходу р. Дняпро. Абарона горада ўскладалася на лепельскую групу войск у складзе мясцовага гарнізона, Лепельскага мінамётнага і Вільнюскага пяхотнага вучылішчаў, 103‑га асобнага процітанкавага дывізіёна, а таксама 58‑га асобнага сапёрнага батальёна, які ў раёне Лепеля падрыхтаваў да падрыву ўсе масты, паставіў міны на дарогах. На подступах да горада ішлі жорсткія баі. У сувязі з пагрозай захопу мастоў праціўнікам воіны 169‑га асобнага сапёрнага батальёна (маёр Л. Н. Афанасьеў), які дзейнічаў у якасці атрада загараджэння, па загадзе начальніка лепельскага гарнізона генерал-маёра Б. Р. Церпілоўскага ў ноч на 3 ліпеня спалілі або ўзарвалі ўсе масты, калі на іх з’явіліся першыя нямецкія танкі з 3‑й танкавай групы Г. Гота, прыпыніўшы наступленне ворага.

Лепель акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі 3 ліпеня 1941 г. Часці 20‑й арміі Заходняга фронту 6–10 ліпеня 1941 г. нанеслі т. зв. Лепельскі контрудар 1941 г. у напрамку на Лепель (вызвалены 7 ліпеня) і Сянно з мэтай разгрому лепельскай групоўкі праціўніка; на лепельскім напрамку ў ходзе баёў знішчылі нямецкую матарызаваную дывізію, да 40 гармат, вялікую колькасць транспартных сродкаў праціўніка, што знізіла яго тэмпы прасоўвання на ўсход.

Лепель быў зноў заняты ворагам 10 ліпеня 1941 г. Акупанты загубілі ў Лепельскім раёне 5 229 чалавек, у т. л. у Лепелі больш за тысячу чалавек, у Лепельскім гета звыш 2 тыс. чалавек.

У Лепелі і раёне дзейнічалі Лепельскае партыйна-камсамольскае падполле, Лепельскія падпольныя райкамы КП(б)‌Б (1.8.1941 — 29.6.1944) і ЛКСМБ (1.7.1942 — 29.6.1944); партызанскія брыгады М. П. Гудкова, імя В. І. Чапаева, Чашніцкая «Дубава», Сенненская, Лёзненская, Лепельская імя І. В. Сталіна, 1‑я Беларуская (2‑га складу), 2‑я Ушацкая імя П. К. Панамарэнкі, 1‑я Смаленская, Багушэўская (2‑га складу), 2‑я імя К. С. Заслонава, 1‑я Антыфашысцкая і «Чэкіст»; асобныя партызанскія атрады В. В. Шчарбіны, 1‑ы, 5‑ы, 10‑ы і 20‑ы; выдавалася падпольная газета «Калгасная праўда». Частка тэрыторыі Лепельскага раёна ўваходзіла ў Полацка-Лепельскую партызанскую зону.

У кастрычніку 1943 г. у час Лепельскай аперацыі 1943 г. партызаны ўдарылі па добра ўмацаваным нямецка-фашысцкім гарнізоне ў Лепелі, нанеслі ворагу значныя страты ў жывой сіле і тэхніцы (гл. Лепельскі бой 1943 г.).

Лепель вызвалены 28 чэрвеня 1944 г. воінамі 306‑й (генерал-маёр М. I. Кучаравенка) і 357‑й (генерал-маёр А. Г. Кудраўцаў) стралковых дывізій 1‑га стралковага корпуса, 10‑й (палкоўнік М. У. Волкаў) і 39‑й (палкоўнік I. П. Калінін) гвардзейскіх танкавых брыгад, 1203‑га самаходнага артылерыйскага палка (падпалкоўнік А. I. Сяроў) 1‑га Прыбалтыйскага фронту, 7‑й гвардзейскай механізаванай брыгады (палкоўнік М. I. Радзівонаў) 3‑га гвардзейскага механізаванага корпуса 3‑га Беларускага фронту пры падтрымцы 3‑й паветранай арміі ў ходзе Віцебска-Аршанскай аперацыі 1944 г.

У Лепелі — брацкія магілы савецкіх воінаў і партызан, на якіх пастаўлены помнікі;

помнікі Вызвалення, савецкім воінам, партызанам і падпольшчыкам;

мемарыяльныя дошкі падпольшчыкам, партызанцы В. А. Маргевіч;

каля в. Чарнаручча — помнік ахвярам фашызму на брацкай магіле вязняў Лепельскага гета.

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 19 красавіка 2010 г. № 189 г. Лепель узнагароджаны вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны».