Мемарыяльны комплекс «Подзвіг народа бессмяротны» на месцы Лупалаўскага лагера смерці ў Магілёве.
Лу́палаўскі ла́гер сме́рці, шталаг № 813
Месца масавай загубы савецкіх ваеннапалонных нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў паўднёва-ўсходняй частцы г. Магілёў (былое мястэчка Лу́палава) у 1941–1943 гг. у час Вялікай Айчыннай вайны.
Створаны нямецкім ваенным камандаваннем як лагер ваеннапалонных. Быў некалькі разоў агароджаны калючым дротам, па якім пускалі электрычны ток.
Вязні ўтрымліваліся ў антысанітарных умовах, таму хварэлі на тыф і масава паміралі. Акупанты мучылі іх голадам, катавалі, праводзілі масавыя расстрэлы. За суткі ў лагеры гінула да 250 чалавек, памерлых закопвалі каля баракаў. Да 1943 г. тут было загублена больш за 40 тыс. чалавек.
У 1948 г. на брацкіх могілках вязняў Лупалаўскага лагера і воінаў Чырвонай арміі, якія загінулі ў баях за вызваленне Магілёва, быў пастаўлены помнік, у 1984 г. узведзены мемарыяльны комплекс «Подзвіг народа бессмяротны», запалены Вечны агонь.
У памяць аб загубленых гітлераўцамі вязнях Лупалаўскага лагера смерці названы бульвар Непакорных у Магілёве.
Могилёв: энциклопедический справочник / Редкол.: И. П. Шамякин (глав. ред.) [и др.]. – Минск: Белорусская Советская Энциклопедия имени Петруся Бровки, 1990.
Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941–1945: энцыклапедыя / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) [і інш.]. – Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1990.
Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Магілёўскага раёна / Рэдкал.: У. Ф. Агурцоў. – Мінск: Полымя, 1996.
Яцкевіч Н. А. Масюкоўшчына. Трагедыя савецкіх ваеннапалонных / Н. А. Яцкевіч, М. Г. Нікіцін. – Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2019.
Регионы Беларуси. Могилёвская область: энциклопедия: в 7 т. Т. 6. Кн. 2: Л—Я / Редкол.: О. В. Ванина (глав. ред.) [и др.]. – Минск: Белорусская Энциклопедия имени Петруся Бровки, 2021.
Геноцид белорусского народа. Лагеря смерти: информационно-аналитические материалы и документы / под общ. ред. А. И. Шведа. – Минск: Беларусь, 2022.
