ГРОДЗЕНСКАЕ ПАРТЫЙНА-КАМСАМОЛЬСКАЕ ПАДПОЛЛЕ

Гро́дзенскае парты́йнa-камсамо́льскае падпо́лле

Дзейнічала са жніўня 1941 г. да ліпеня 1944 г. у час Вялікай Айчыннай вайны ў акупіраваным нямецка-фашысцкімі захопнікамі г. Гродна Беластоцкай вобласці (цяпер цэнтр Гродзенскай вобласці), пад кіраўніцтвам Беластоцкага падпольнага абкама КП(б)‌Б (з ліпеня 1943).

Аб’ядноўвала больш за 60 падпольшчыкаў, 6 груп: былых ваеннаслужачых і савецкіх работнікаў (кіраўнік камуніст М. А. Волкаў); рабочых мясакамбіната (В. Д. Разанаў); рабочых аўтарамонтных майстэрняў, шклозавода, гарпаліўзбыту (С. П. Лямаў); 3 групы чыгуначнікаў лакаматыўнага дэпо станцыі Гродна (кіраўнікі — камуніст М. Н. Багатыроў, С. Ф. Панасюк, Г. I. Святлічны); у іх стварэнні актыўны ўдзел прымалі камуністы I. У. Марцуль, Н. Я. Харашылаў, М. I. Цуканаў.

Падполле працавала ў цесным кантакце з камандаваннем партызанскай брыгады імя Ленінскага камсамола Баранавіцкай вобласці, партызанскай брыгады імя Кастуся Каліноўскага Беластоцкай вобласці, са спецгрупамі Чырвонай арміі. Значная роля ў актывізацыі Гродзенскага падполля належыць Гродзенскаму падпольнаму гаркаму ЛКСМБ, які пачаў дзейнічаць у лістападзе 1943 г.

Падпольная група былых ваеннаслужачых створана ў жніўні 1941 г., дапамагала байцам і камандзірам Чырвонай арміі, якія трапілі ў палон. Яна наладзіла сувязь з мясцовымі антыфашыстамі, у т. л. з А. М. Леўта, А. В. Бараноўскім, К. Г. Васілюком, былымі членамі КСМЗБ, прафсаюзнымі актывістамі, якія мелі вопыт падпольнай барацьбы і канспірацыі ва ўмовах буржуазнай Польшчы, і пачала працаваць сумесна з імі. Падпольшчык Я. Ф. Карпюк рэгулярна слухаў па радыёпрыёмніку зводкі Саўінфармбюро, запісваў і распаўсюджваў іх сярод жыхароў горада. Вялікую дапамогу параненым чырвонаармейцам аказвалі члены групы В. Д. Разанава.

Актыўную дыверсійную дзейнасць вялі падпольшчыкі-чыгуначнікі. М. Н. Багатыроў 17 ліпеня 1941 г. арганізаваў крушэнне двух сустрэчных цягнікоў на станцыі Гродна, 12 снежня 1941 г. ён вывеў са строю паравоз і 10 вагонаў. Ініцыятарамі сабатажу мерапрыемстваў акупантаў у чыгуначным дэпо станцыі Гродна былі Г. І. Святлічны і К. I. Гудоўскі. Большасць «адрамантаваных» імі паравозаў выходзілі са строю неўзабаве пасля адпраўкі ў рэйс. Чыгуначнікі групы С. Ф. Панасюка закладвалі ў тэндары паравозаў толавыя шашкі, замаскіраваныя пад вугаль. Парушаючы правілы эксплуатацыі, яны вывелі са строю каля 20 паравозаў, падарвалі 2 эшалоны, у чэрвені 1944 г. спалілі аддзяленне па перавозцы воінскай пошты і знішчылі воданапорную калонку на станцыі Гродна. Дыверсіі ажыццяўлялі машыніст лакаматыва Б. К. Ярашэвіч, рабочыя Д. I. Салаўёў і Л. С. Балакін.

Падпольшчыкі групы С. П. Лямава ў 1943 г. вывелі са строю каля 150 аўтамашын, 6 электраматораў, электразварачны апарат, іншае абсталяванне аўтарамонтных майстэрняў.

Патрыёты аказвалі вялікую дапамогу партызанскім атрадам і брыгадам, якія дзейнічалі ў раёне Гродна. У верасні 1943 г. група В. Д. Разанава вывела з Гродна ў партызаны 25 савецкіх патрыётаў. Падпольшчыкі аўтарамонтных майстэрняў і мясакамбіната перадалі партызанам шмат зброі, боепрыпасаў, медыкаментаў, перавязачных сродкаў, адзення. Збіралі і рэгулярна перадавалі партызанам і спецгрупам разведданыя аб праціўніку, выяўлялі варожую агентуру, распаўсюджвалі сярод насельніцтва савецкія лістоўкі, газеты. Актыўны ўдзел у гэтай рабоце прымалі камсамольцы Ю. В. Балячынаў, М. С. Галубовіч, М. А. Навадскі і інш.

У барацьбе з акупантамі загінулі: М. А. Волкаў, М. А. Быкаў, Г. В. Васілюк, В. В. Волкава (Шапашнікава), I. М. Завіша, Р. Хораў, В. Д. Разанаў, С. В. Будрык, М. С. Галубовіч, М. М. Цішанаў, Д. К. Браско, Н. Я. Харашылаў, М. I. Цуканаў.