«УСХОДНІ ВАЛ»

«Усхо́дні вал» (ням. «Ostwall»)

Стратэгічны абарончы рубеж, створаны нямецка-фашысцкімі войскамі на савецка-германскім фронце да восені 1943 г. на лініі р. Нарва — гарады Пскоў — Віцебск — Орша — р. Сож — сярэдняе цячэнне р. Дняпро — р. Малочная з мэтай спыніць стратэгічнае наступленне Чырвонай арміі і выйграць час, спадзеючыся выклікаць раскол у антыфашысцкай кааліцыі і заключыць сепаратны мір з ЗША і Вялікабрытаніяй.

Асноўная частка «Усходняга вала» — умацаванні на Дняпры. У верасні 1943 г. у паласе нямецкіх груп армій «Поўдзень» і «А» рубеж стаў называцца пазіцыяй «Ватан», у паласе груп армій «Поўнач» і «Цэнтр» — пазіцыяй «Пантэра».

Да канца верасня 1943 г. савецкія войскі нанеслі паражэнне праціўніку на Левабярэжнай Украіне, фарсіравалі Дняпро і прарвалі пазіцыю «Ватан» (гл. Бітва за Дняпро 1943 г.).

У ходзе наступальных Бранскай аперацыі 1943 г., Гомельска-Рэчыцкай аперацыі 1943 г. Чырвоная армія пераадолела паўднёвы фланг пазіцыі «Пантэра». Спробы прарваць яе на подступах да Віцебска, Оршы і Магілёва, прадпрынятыя войскамі Заходняга фронту восенню і зімой 1943–1944 гг., былі няўдалымі. Глыбіня эшаланіраванай варожай абароны дасягала тут 25–30 км, траншэі ўзмацняліся дотамі, дзотамі, дротам, супрацьпяхотнымі і супрацьтанкавымі міннымі палямі. Пазіцыя «Пантэра» на тэрыторыі Беларусі была канчаткова прарвана войскамі 1‑га Прыбалтыйскага, 3‑га, 2‑га і 1‑га Беларускіх франтоў у канцы чэрвеня 1944 г. у ходзе Віцебска-Аршанскай аперацыі 1944 г., Магілёўскай аперацыі 1944 г. і Бабруйскай аперацыі 1944 г. Нямецкія войскі, якія абаранялі яе, былі ў асноўным знішчаны або ўзяты ў палон.