ДЗЕРАЗАПАДОБНЫЯ

Дзеразападо́бныя (Lycopodiopsida Bartl.), клас вышэйшых споравых раслін аддзела Дзеразападобныя.

Да гэтага класа адносяцца травяністыя раўнаспоравыя прадстаўнікі аддзела Дзеразападобныя, якія маюць дыхатамічнае галінаванне сцёблаў (як ізатомнае, так і анізатомнае), лісце без лігулы, з адным праводным пучком. Галінаванне парастка і каранёў забяспечваецца дзяленнем верхавіннай (апікальнай) мерыстэмы, бакавыя мерыстэмы адсутнічаюць. Анатамічна сцёблы і карані падобныя; праводная сістэма не мае цяжа парэнхімы (стрыжня) у цэнтры. Спарангіі ўсе аднолькавыя, развіваюцца ў пазусе або на верхнім баку спарафілаў. У некаторых прадстаўнікоў класа спарафілы жывуць доўга, падобныя да вегетатыўнага лісця і сустракаюцца разам з ім на парастках, якія з’яўляюцца індэтэрмінантнымі, гэта значыць бесперапынна растуць. У іншых прадстаўнікоў спарафілы адрозніваюцца па памерах і (або) форме ад вегетатыўнага лісця і аб’яднаны ў стробілы. Споры аднолькавыя, дробныя; пры прарастанні з іх фарміруецца двухполы гаметафіт, на якім развіваюцца антэрыдыі і архегоніі. Для многіх відаў характэрна мікагетэратрафія гаметафіту, што прыводзіць да іх працяглага развіцця. Сперматазоіды 2‑жгуцікавыя, для апладнення неабходна наяўнасць кропельнавадкай вады.

Клас звычайна падзяляюць на 2 парадкі, адзін з якіх вымерлы. Сучасныя прадстаўнікі класа аб’яднаны ў парадак Дзераза (Lycopodiales DC. ex Bercht. et J Presl.), які дзеліцца на 3 сямействы:

• Баранцовыя (Huperziaceae Rothm);

• Дзеразовыя (Lycopodiaceae P. Beauv. ex Mirb.);

• Дзярэзкавыя (Lycopodiellaceae Val. N. Thikhom.).

Некаторымі навукоўцамі гэтыя 3 сямействы разглядаюцца як падсямействы аднаго сямейства Дзеразовыя (Lycopodiaceae s.l.).

У Беларусі расце 8–9 дзікарослых відаў, якія належаць родам: баранец (Huperzia Bernh.), дыфазіястр (Diphasiastrum Holub), дзераза (Lycopodium L.), дзярэзка (Lycopodiella Holub), палушнік (Isoetes L.), селагінела (Selaginella P. Beauv.), спінулюм (Spinulum A. Haines).

Узніклі, відаць, у канцы сілурыйскай систэмы (перыяду) — пачатку дэвонскай систэмы (перыяду). Вымерлыя прадстаўнікі класа, якія адносяцца да парадку Дрэпанафікалес (Drepanophycales Novák), мелі спарангіі, размешчаныя паасобку, і прымітыўнае лісце — энацыі, у якім яшчэ адсутнічала праводная сістэма. Хутчэй за ўсё, яны былі прамымі продкамі сучаснай дзеразы. Паводле малекулярных даных, час узнікнення групы раўнаспоравай дзеразы складае (394–) 403,3 (–414) млн гадоў таму.